چگونه مورخ باشیم: تاریخ خانوادگی

ارائه: خانم اکرم کریم‌زاده اصفهانی - کارشناس زبان و ادبیات فارسی و دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام از دانشگاه تهران، نویسنده و پژوهشگر

بهتر است ابتدا یک گزاره تاریخی مهم را به یاد بیاوریم: تاریخ را صاحبان قدرت نوشته اند؛ این صاحبان قدرت می توانند پادشاهان، روحانیون، اشراف و ثروتمندان، خاندان های بزرگ که بسیار به ریشه و تبار خود می بالیدند، و بالاخره مردان باشند. آنچه که واضح است آن است که صدای اقشار ضعیف و فرودست در تاریخ شنیده نشده است. از عصر روشنگری به بعد، تاریخ به سمت جامع نگری حرکت کرد و تاریخ دانان به این نتیجه رسیدند که فقط زندگی بزرگان و وقایع سیاسی اهمیت ثبت و ضبط ندارند و زندگی توده مردم نیز باید در نظر گرفته شود. تنها از این راه است که می توان تاریخ اقتصادی، تاریخ اجتماعی و تاریخ فرهنگی جوامع را نوشت. با این حال همچنان نگرش سنتی در تدوین تاریخ، بازه های قدیم تر را در نظر می گرفت و از ورود به جهان معاصر پرهیز می کرد. اساسا واژه معاصر نیز تعاریف گوناگونی داشت و نیم قرن اخیر را در نظر نمی گرفت؛ تا اینکه شاخه های مختلفی ازجمله تاریخ مردم، تاریخ اکنون و تاریخ شفاهی شکل گرفتند. باز هم در این شاخه ها متخصصان به سراغ نخبگان و بزرگان می رفتند و اقشار فرودست همچنان بی صدا بودند. پس از آن با فشار جریان های فکری چپ و جنبش های مختلف اجتماعی، بالاخره توجه به تاریخ مردم معمولی نیز اهمیت یافت. موسساتی در کشورهای مختلف شکل گرفتند که کارشان از زیر آوار درآوردن تبارها و تاریخ زندگی مردم و خانواده ها بود. در آخرین دهه قرن بیستم تحقیقات در اساطیر و آیین های خانوادگی و تلفیق آن با داده های روانشناسی به این نتیجه رسید که هرچه افراد اطلاعات بیشتری درمورد سابقه خانوادگی خود داشته باشند، احساس کنترل آنها بر زندگی شان بیشتر است و عزت نفس آنها بالاتر می‌رود. در این کارگاه می خواهیم ما نیز قدم در این مسیر بگذاریم و بدانیم چگونه می توانیم یک مورخ باشیم و این کار را نیز از تاریخ خانوادگی مان آغاز می کنیم. پس آماده گفت و شنود و نوشتن در این کارگاه باشید.