آشنایی با نقد ادبی

ارائه: آقای امیرمحمد سالاروند - کارشناسی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی، دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی (گرایش عرفانی) دانشگاه شهید بهشتی.

چه کسی جرئت داوری خواهد داشت؟ چه کسی آنقدر به داوری‌اش اطمینان دارد که بی‌پروا بیانش کند؟ ما چطور متن‌ها را می‌خوانیم؟ چطور متن‌ها را می‌سنجیم؟ و چطور با متن، چیزی خارج از متن را می‌شناسیم؟ برای فهم ادبیات علومی را دست و پا کرده‌ایم؛ وزن شعر را با عروض می‌شناسیم، برای قافیه‌اش قواعدی تعیین کرده‌ایم، شکلی برای نوشتن تاریخش یافته‌ایم، فرمش را یک جور طبقه‌بندی کرده‌ایم و محتوایش را جوری دیگر. کوشیده‌ایم به شکل‌های مختلف، این «ادبیات» را -که یک «کل» بزرگ است- طبقه‌بندی کنیم؛ به شکلی که با تجزیه‌اش، شناختش ممکن شود. اما این علوم چه ربطی به داوری دارند؟ کجا پای قضاوت باز می‌شود؟ میدان توصیف و تجویز را چطور باید تشخیص داد؟ و از این‌ها مهم‌تر، ادبیات و علوم ادبی و نقد ادبی، چطور به چیزی خارج از متن متصل می‌شوند؟ چطور به ما کمک می‌کنند چیزی را بفهمیم، توصیفش کنیم و به داوری‌اش بنشینیم؟

این کارگاه مجالی برای فکر کردن به این پرسش‌هاست. قرار است با هم حرف بزنیم و به شکل‌های مختلفِ «شناختِ» ادبیات و روش‌های متفاوتِ «قضاوتِ» متن ادبی فکر کنیم. تاریخ نقد ادبی، برای ما تنها تذکری است که شکل‌های پیشین فهم و داوری را یادآوری می‌کند. ما قرار نیست در تاریخ متمرکز شویم، ما می‌خواهیم به شکل خودمان، مسائلمان را پیش بکشیم.